چرا کودک من لجباز است؟ راهنمای عملی برای تبدیل لجبازی به همکاری ( بخش اول)
همه ما لحظاتی را تجربه کردهایم که فرزندمان در برابر سادهترین درخواستها (مثل پوشیدن لباس یا جمع کردن اسباببازیها) مقاومت میکند. در این لحظات، احساس درماندگی، عصبانیت یا حتی شکست میکنیم. اما آیا میدانستید لجبازی لزوماً به معنای بد بودن کودک یا شکست شما در تربیت نیست؟
چرا کودکان لجباز میشوند؟
ابتدا باید بگم که لجبازی در سنین مختلف معنای متفاوتی دارد. در واقع اون رفتاری که خیلی از ماها اسمشون رو میذاریم لجبازی، به معنای واقعی لجبازی نیست!! چرا؟ چون کودک من درواقع به تناسب سن رشدی که در آن قرار داره، میخواد نیازش رو به منِ پدر/مادر بگه!
خب، حالا ببینیم لجبازی در سنین مختلف چه مفهومی داره؟ و رمزگشاییش کنیم، مثلا ؛
کشف هویت (۲ تا ۴ سال): لجبازی در این سن نشانهی رشد است. کودک میخواهد بفهمد «من کی هستم» و «تا کجا میتوانم تصمیم بگیرم».
- نیاز به کنترل: وقتی کودک احساس میکند در تمام زندگیاش دستور میگیرد، با لجبازی سعی میکند بخشی از کنترل را به دست بگیرد.
- ناتوانی در بیان احساسات: گاهی لجبازی، تنها راهی است که کودک برای بیان خستگی، گرسنگی یا اضطرابش پیدا کرده است.
- جلب توجه: اگر کودک ببیند لجبازی باعث میشود والدین تمام توجهشان (حتی با داد زدن) به او جلب شود، این رفتار را تکرار میکند.
اشتباهات رایج والدین (چه کارهایی وضعیت را بدتر میکند؟)
- ورود به جنگ قدرت: تلاش برای «برنده شدن» در برابر کودک (مثلاً: «میبینی که بالاخره حرف من شد!»).
- استفاده از تهدید و تنبیه: این کار باعث ایجاد ترس میشود، نه یادگیری.
- تسلیم شدن سریع: وقتی والد برای تمام کردن داد و هوار، خواسته کودک را قبول میکند (این کار لجبازی را تقویت میکند).
عزیزانم این راه ها بیراهه هست و جواب نمیده. شاید در کوتاه مدت اثر بذاره اما در بلند مدت شاهد نتایج منفی آن و اثراتش روی شخصیت کودکمون خواهیم بود.
حالا ببینیم راه درست چیه:
راهکارهای عملی و گامبهگام
الف) تکنیک «انتخابهای محدود»: به جای دستور مستقیم، دو گزینه بدهید.
- اشتباه: «همین الان برو مسواک بزن!»
- درست: «دوست داری اول دندانهایت را مسواک بزنی یا اول لباست را بپوشی؟» (کودک احساس میکند تصمیم با اوست).
ب) گوش دادن فعال و تأیید احساسات: قبل از ارائه راه حل، احساس او را نام ببرید.
- مثال: «میبینم که خیلی دوست داشتی بیشتر با اسباببازیها بازی کنی و الان ناراحتی که باید جمعشون کنی. منم وقتی بازیام رو نصفه رها میکنم ناراحت میشم.» (این کار مقاومت کودک را میکشد).
ج) تبدیل دستور به بازی: کودکان عاشق بازی هستند.
- مثال: «بیا ببینیم کی سریعتر میتونه تمام لگوهای قرمز رو توی سبد بندازه!»
د) استفاده از «قانونِ بعد از...»:
مثال: «به محض اینکه لباست رو بپوشی، میریم پارک.» (به جای اینکه بگویید: «تا لباس نپوشی نمیریم پارک»).
به جملاتتون دقت کنید مامان باباها :)
تمرین برای والدین:
کودک شما آینه شما است. اگر شما با عصبانیت با لجبازی برخورد کنید، کودک یاد میگیرد که برای رسیدن به هدف باید فریاد بزند یا مقاومت کند.-
پیشنهاد: تکنیک تنفس عمیق یا فاصله گرفتن کوتاه (Time-out) قبل از واکنش. پس این بار به جای فریاد زدن در مواقع عصبانیت تلاش کنید یک وقفه کوتاه ایجاد کنید.
میتونید سریع یک لیوان آب بخورید، یا 5 بار تنفس عمیق رو امتحان کنید و یا مثلا به شکل یک تشریفات برای خودتون 5 صلوات بفرستید و سپس واکنش درست را انتخاب کنید
جمعبندی و نتیجهگیری
یادتون باشه تربیت فرزندانمون یک مسیره، نه یک مقصد سریع. صبوری و ثبات در برخورد، کلید تغییر رفتار کودکم است.